Ułatwienia dostępu

Przypadkowa hipotermia: wyzwanie dla medycyny ratunkowej. Publikacja z udziałem naukowca z UJ CM w „Nature Reviews Disease Primers”

Wraz ze spadkiem temperatury centralnej ciała i niewydolnością mechanizmów termoregulacyjnych dochodzi do spowolnienia metabolizmu, pogorszenia stanu świadomości, a mięsień sercowy staje się coraz bardziej podatny na zaburzenia rytmu i zatrzymanie krążenia. Hipotermia może być dla człowieka śmiertelnym zagrożeniem, ale w określonych sytuacjach może również zwiększać szanse na przeżycie. Na łamach prestiżowego czasopisma „Nature Reviews Disease Primers” (Nature Portfolio) ukazał się artykuł kompleksowo podsumowujący aktualny stan wiedzy na temat przypadkowej hipotermii. W gronie autorów jest dr hab. Sylweriusz Kosiński z Pracowni Medycyny Górskiej Wydziału Lekarskiego UJ CM, który jako senior autor koordynował prace międzynarodowego zespołu ekspertów.

Publikacja przedstawia aktualną wiedzę dotyczącą epidemiologii, patofizjologii, diagnostyki i leczenia przypadkowej hipotermii. Autorzy podkreślają, że przypadkowa hipotermia definiowana jako niezamierzony spadek temperatury głębokiej ciała poniżej 35°C może wystąpić o każdej porze roku i w każdym klimacie oraz dotyczyć osób w każdym wieku. Epidemiologia przypadkowej hipotermii odzwierciedla wzajemne oddziaływanie podatności biologicznej, uwarunkowań społecznych oraz narażenia na czynniki środowiskowe.

Rokowanie w przypadkowej hipotermii jest zróżnicowane, a wyniki leczenia zależą od wielu czynników. Kluczowym czynnikiem decydującym o przeżyciu jest wystąpienie zatrzymania krążenia, które wiąże się ze śmiertelnością wewnątrzszpitalną sięgającą nawet 50%.

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na pomiarze temperatury centralnej ciała, o ile dostępna jest odpowiednia aparatura oraz na ocenie klinicznej w sytuacjach, gdy pomiar temperatury nie jest dostępny.

Postępowanie z pacjentem w hipotermii powinno przebiegać zgodnie z tzw. łańcuchem przeżycia w hipotermii: zapobieganie dalszej utracie ciepła, delikatne obchodzenie się z pacjentem, zapewnienie drożności dróg oddechowych oraz wsparcia oddychania i krążenia, wybór odpowiedniego szpitala docelowego oraz ogrzewanie chorego z zastosowaniem odpowiednich i sprawdzonych metod, w tym pozaustrojowych – w zależności od stopnia ciężkości hipotermii.

Wskaźnik przeżycia, zwykle w dobrym stanie neurologicznym, może wynosić nawet 56% u pacjentów z obserwowanym zatrzymaniem krążenia i 47% u pacjentów, u których do zatrzymania krążenia doszło przed przybyciem służb ratunkowych. Dlatego u pacjentów w głębokiej hipotermii podejmuje się ECLS nawet wtedy, gdy występują objawy, przy których w normotermii odstępuje się od resuscytacji.

Poprawa wyników leczenia wymaga skutecznej profilaktyki i edukacji społeczeństwa, dobrze zorganizowanych regionalnych systemów opieki nad pacjentami z hipotermią oraz indywidualizacji strategii zapobiegania zatrzymaniu krążenia.

Publikacja ma szczególne znaczenie dla polskiego środowiska medycznego, bo wkład polskich naukowców w powstanie hipotermicznego łańcucha przeżycia i programy leczenia pozaustrojowego w hipotermii jest pionierski i znany na całym świecie. Autorzy publikacji (prof. Tomasz Darocha i dr hab. Sylweriusz Kosiński) zostali w 2022 roku uhonorowani przez WHO prestiżową nagrodą w dziedzinie zdrowia publicznego za stworzenie programu diagnostyki i leczenia hipotermii oraz wybitny wkład w rozwój globalnego zdrowia publicznego.

Artykuł Accidental hypothermia przygotował międzynarodowy zespół ekspertów: prof. Tomasz Darocha (Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach), Mathieu Pasquier (Szpital Uniwersytecki w Lozannie, Szwajcaria), Konrad Mendrala (Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach), Michał Pluta (Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach), Kazue Oshiro (Sapporo Kojinkai Memorial Hospital, Japonia), Justyna Swol (Paracelsus Medical University Nuremberg, Niemcy), Silvia Mariani (Fondazione IRCCS San Gerardo dei Tintori, Włochy), Alice Hutin (Necker University Hospital, Assistance Publique-Hôpitaux de Paris, Francja), Paweł Podsiadło (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach) oraz dr hab. Sylweriusz Kosiński (Pracownia Medycyny Górskiej, Wydział Lekarski UJ CM).

– Ta publikacja to podsumowanie naszej kilkunastoletniej pracy – zarówno klinicznej, jak i naukowej. Jej przygotowanie zajęło nam ponad rok, korzystaliśmy z około 350 pozycji piśmiennictwa – mówi dr hab. Sylweriusz Kosiński. – To najbardziej aktualne i kompletne kompendium wiedzy na temat przypadkowej hipotermii, w którym szeroko wykorzystaliśmy własne doświadczenia.

„Nature Reviews Disease Primers” to prestiżowe czasopismo z rodziny Nature Portfolio specjalizujące się w publikacji kompleksowych opracowań przygotowywanych przez uznanych na świecie specjalistów.

Kluczowe znaczenie u pacjentów z hipotermicznym zatrzymaniem krążenia ma pozaustrojowe wspomaganie krążenia i oddychania (ECLS)